Naar de hoofdinhoud springen Naar de zoekfunctie springen Naar de hoofdnavigation springen

Port Ellen

Port Ellen is sinds de sluiting van de distilleerderij uitgegroeid tot een absolute cultstatus. De oude flessen zijn vandaag felbegeerde verzamelobjecten. 

Port Ellen achtergrond

Historische Pulteney Distilleerderij opslagruimtes aan de Schotse kust met rotsen en algengroei, oorsprongsplaats van de Old Pulteney Single Malt Whisky

Port Ellen is ongetwijfeld één van de meest begeerde verzamelwhisky’s van Schotland. De in 1983 gesloten distilleerderij op Islay heeft inmiddels cultstatus verworven. De overgebleven flessen zijn voor de meeste liefhebbers onbetaalbaar en halen op veilingen recordprijzen. In 2017 zorgde Diageo, het concern achter Port Ellen, Lagavulin en Caol Ila voor opschudding met de aankondiging dat Port Ellen opnieuw zou openen. Whiskyliefhebbers wereldwijd volgen nu met argusogen de ontwikkeling van het heroplevingsproces van deze iconische distilleerderij. In 2024 werd de whiskyproductie weer opgestart.

Huisstijl

Grof zeezout in een natuurlijke houten schaal voor whiskyproeverij of cocktailgarnering
Dichte rookwolken in een grijze nevel, symbolisch voor rokerige aroma's van premium whisky's
Decoratieve houten schijven van verkoold eikenhout voor whisky-rijping of presentatie, gestapeld
Verse sinaasappelschil met zeste voor cocktailgarnering en aroma-verfijning van premium spirituosen

Bij al die verering voor Port Ellen rijst voor velen natuurlijk de vraag: hoe smaakt een Port Ellen? Men zou kunnen zeggen dat Port Ellen de neiging heeft een mix te zijn van de typische Islay-stijl en Talisker van het Isle of Skye. Port Ellen bezit een peperige noot met een typisch rokerig-zoute geur. Vaak draagt deze single malt aroma’s van limoen en vergelijkbare citrusnoten. Het maritieme karakter van Port Ellen is kenmerkend. De textuur van de whisky is olieachtig en zwaar, en roept aromatisch vaak herinneringen op aan teer.

Productie

Vroeger werd in Port Ellen een rokerige whisky gedistilleerd op vier koperen destillatieketels. Op haar hoogtepunt produceerde de distilleerderij jaarlijks ongeveer 1,7 miljoen liter alcohol. De grote mouterij, die in 1973 op het terrein werd gebouwd, voorziet vandaag nog steeds de meeste distilleerderijen op Islay van getorft mout. Het landschap in Port Ellen wordt onmiskenbaar gedomineerd door de imposante mouterij van Port Ellen. Tussen de mouterij en de oude opslagloodsen verrijzen momenteel de nieuwe distilleerderijgebouwen – in tegenstelling tot Brora was hier geen uitrusting meer aanwezig of gebouwen die geschikt waren voor de distillatie-installatie. Er zullen twee destillatieketels met schil- en buiscondensatoren komen, vervaardigd naar een tekening van de originele destillatieketels. Daarnaast zal er ook een kleiner stel ketels zijn, bedoeld voor experimentele doeleinden. Een geplande jaarlijkse capaciteit van 800.000 liter is voorzien.

Geschiedenis

De Port Ellen Whisky Distillery werd in 1825 opgericht en in 1836 overgenomen door John Ramsey. Ramsey was een visionair zakenman en bracht waarschijnlijk tal van technische en commerciële innovaties naar Islay. Volgens de legende nodigde John Ramsey Robert Stein en Aeneas Coffey uit naar Port Ellen. Daar moesten de toenmalige nieuwe destillatiemethoden worden getest. Robert Stein had de *Patent Still* ontwikkeld, een continue destillatiemethode. Aeneas Coffey verbeterde deze later tot de *Coffey Still*.

Ook het gebruik van de *Spirit Safe* – die later wettelijk verplicht werd – zou voor het eerst in de distilleerderij van Port Ellen zijn toegepast. Ramsey toonde zijn commerciële vooruitziendheid door van bij het begin in te zetten op de handel met Amerika. De whisky werd rechtstreeks vanuit de distilleerderij naar de Verenigde Staten verscheept.

In 1920 verkochten de nakomelingen van Ramsey Port Ellen aan John Dewar & Sons. Toch wilde het economische succes in het vroege 20e eeuw maar niet komen. Daardoor bleef de distilleerderij lange tijd gesloten. Pas in 1967 werd er in Port Ellen opnieuw whisky geproduceerd. Daartoe werd de distilleerderij tijdens de bloeiende jaren gerenoveerd en uitgebreid van twee naar vier destillatieketels. Maar het geluk was de distilleerderij niet gunstig gezind. Als gevolg van de whiskycrisis in de jaren 80 werd Port Ellen in 1983 gesloten en werden grote delen van de distilleerderij ontmanteld.

Volgens de toenmalige kennis zou er in Port Ellen nooit meer whisky worden gedistilleerd. Zo groeide Port Ellen uit tot een echte cultwhisky. De afvullingen van de distilleerderij werden snel populair bij kenners en verzamelaars. Al snel haalden oudere Port Ellen-flessen astronomische prijzen op veilingen. De zorgen om de laatste originele afvullingen van de distilleerderij houden tot op vandaag aan. De voorraden zijn beperkt en de bestanden slinken met elke nieuwe release. De aanhoudende – en zelfs groeiende – populariteit van Islay verlicht de druk op het aanbod niet echt. Port Ellen is vandaag al de zeldzaamste whisky van alle Islay malts.

Diageo begon in 1995 single malts afkomstig uit onbekende en deels gesloten distilleerderijen te vermarkten onder het label The Rare Malts. Daar mocht geen distilleerderij twee jaar op rij worden uitgebracht om het aanbod interessant te houden. In 1998 verscheen in deze reeks een 20-jarige Port Ellen, en in 2000 een 22-jarige whisky. De toeloop op de flessen was toen al enorm. Vervolgens verschenen tal van gelimiteerde afvullingen – de recentste uitgaven kwamen in de *Prima & Ultima Collection* van Diageo op de markt.

In oktober 2017 maakte Diageo plannen bekend om Port Ellen opnieuw te openen. Na de bouwvergunning in december 2019 startten snel de sloop- en graafwerken, en tegen midden 2022 waren er al nieuwe destillatieketels geïnstalleerd in de overdekte distilleerderij. In 2024 zou de distilleerderij opnieuw whisky moeten produceren. In hoeverre de nieuwe distilleerderij echter kan aansluiten bij het succes van de vroegere Port Ellen-whisky’s, zal de tijd moeten uitwijzen.