Armagnac
Armagnac wordt beschouwd als de temperamentvolle kleine broer van de Cognacs - hoewel hij al 100 jaar eerder ontstond dan zijn landgenoot. In het wilde terroir van de Gascogne heeft deze ondergewaardeerde brandewijn zijn oorsprong en kan hij vooral met zijn fruitig-zoete charme scoren, die hij soms subtiel en soms krachtig in de schijnwerpers zet. Als veelzijdige Fransman is hij zowel geschikt als stijlvol cadeau in een jaargangaflevering als voor eigen genot - en dat voor een eerlijke prijs. Liefhebbers van soepele dranken zullen puur genieten van hem.
Armagnac Achtergrond
Armagnac is een brandewijn die alleen in een klein gebied in het zuidwesten van Frankrijk mag worden geproduceerd. Ongeveer 15.000 hectare zijn beschikbaar voor de teelt, waarvan slechts ongeveer 4.500 hectare uitsluitend voor de productie van Armagnac wordt gebruikt. Het product staat bekend om zijn hoge kwaliteit en valt onder strenge regels die de standaarden constant hoog houden. Desondanks heeft deze zeldzame spirituose tot nu toe niet dezelfde opmars gekend als whisky, rum of gin.
Veel liefhebbers van gedistilleerde dranken staan sceptisch tegenover Armagnac of hebben er nog niet veel van gehoord. Toch is Armagnac de eerste sterke alcohol die ooit in Frankrijk is geproduceerd - zelfs lang vóór de Cognac, die een grotere bekendheid geniet. Er schuilt dus een lange traditie achter deze brandewijn, vergelijkbaar met die van whisky. Maar terwijl de Schotten zich vrolijk wijden aan de verhalen, legendes en mythen rondom de whiskyproductie, wordt er voor Armagnac niet zo hard op de trom geslagen. Ook aan de presentatie van flessen en verpakkingen wordt minder waarde gehecht dan bij gin of whisky. Men richt zich gewoon op het essentiële. Terwijl het bij whisky tegenwoordig vaker voorkomt dat merken, distilleerderijen en hun verhalen meer gewicht krijgen dan het product zelf, draait het bij Armagnac simpelweg om de kwaliteit, die zich weerspiegelt in een redelijke prijs. En dat terwijl ook deze brandewijn vaak 20 tot 30 jaar rijpt.
Aromaprofiel
Hoe smaakt Armagnac? De brandy weet te verrassen met zijn ronde, liefelijke charmes. Hier is niets schraal of rokerig te vinden. Toch heeft ook hij verschillende facetten die ontdekt kunnen worden. Afhankelijk van de gebruikte druivensoort en de teeltregio kan de smaak variëren. Ook de rijpingsduur in eiken vaten draagt bij aan de karaktervorming. Echter, alle Armagnacs delen hun fruitigheid - als een aantrekkelijke fruitmand presenteert zij zich. Deze kan variëren van rozijnen tot pruimen en zelfs appels. Fijne vanille, afkomstig van de eiken vaten, wordt ook beschouwd als een klassieke Armagnac-noot. Bij lichtere dranken voegen bovendien florale tonen zich toe aan het smaakbeeld.
Regio's
Het gehele gebied dat is goedgekeurd voor de productie van Armagnac beslaat ongeveer 15.000 hectare en is onderverdeeld in drie regio's. Deze zijn vooral relevant voor de smaak, omdat ze verschillende bodemkwaliteiten hebben. Dit weerspiegelt zich in het karakter van het eindproduct. Net als bij wijnen is dus het Terroir, oftewel de productielocatie, absoluut cruciaal voor de uiteindelijke kwaliteit van de drank.
Bas-Armagnac
Op het kleine stukje aarde waar de wijn voor de productie van Armagnac wordt verbouwd, beslaat Bas-Armagnac het westelijkste deel. De regio wordt gekenmerkt door een heuvelachtig landschap. De bodem is zuur, kleihoudend, zandig en bevat af en toe ijzerhoudende elementen, die zichtbaar zijn aan de roestbruine kleur van de aarde. Op dit terroir ligt de oorsprong voor fruitige, zachte en lichte brandewijnen.
Armagnac-Ténarèze
Dit gebied bevindt zich in het midden tussen Bas en Haut en strekt zich vooral uit in de noordelijke delen van de regio. Aangezien het een soort overgangszone is, komen hier elementen uit de aangrenzende gebieden samen. De bodems zijn klei- en kalkhoudend. Hoewel ze zeer zwaar zijn, zijn ze toch vruchtbaar. Uit dit gebied komen voornamelijk krachtige producten, die profiteren van een uitgebreide rijping.
Haut-Armagnac
Geschmeidig legt sich dieser Abschnitt um die beiden anderen und begrenzt sie im Süden en Oosten. Inmiddels is de regio nauwelijks nog relevant als het gaat om de Armagnac-productie. Slechts ongeveer 3 procent komt daarvandaan. Voornamelijk vindt men hier kalksteen en leemkalk. De wijngaarden zijn vrij karig. Uit dit gebied zijn juist jonge Armagnacs vanwege hun levendigheid aan te raden.
Productie
Hoe wordt Armagnac geproduceerd? De eerste stap is de wijnbouw. Maar welke druivensoorten worden er eigenlijk voor Armagnac gebruikt?
Druivensoorten
Voor de productie van Armagnac zijn 10 witte druivensoorten toegestaan. De variëteiten Clairette de Cascogne, Jurançon blanc, Plant de graisse, Meslier Saint François, Mauzac blanc en Mauzac rosé zijn oudere varianten die nog maar op enkele wijngaarden worden aangeplant. Sommige producenten willen het erfgoed en de historische diversiteit van de drank behouden en wijden zich daarom aan deze druiven. De meerderheid van de Armagnacs ontstaat echter uit de 4 overgebleven soorten, die we nader zullen bekijken:
Ugni Blanc
De druivensoort Ugni-blanc is eigenlijk de allrounder onder de distillatie-druiven en daarom ook het meest gebruikt. Enerzijds kan ze in alle drie regio's worden aangeplant. Anderzijds kunnen er zure, alcoholarme wijnen van worden gemaakt die hoogwaardige brandewijnen opleveren.
Folle Blanche
Het bekendst is de soort Folle Blanche. Dit is de oorspronkelijk gebruikte druivensoort die tot 1878 voornamelijk werd ingezet. Echter, ze was vatbaar voor de phylloxera, die bijna alle wijngaarden verwoestte. Tegenwoordig is het telen moeilijker geworden, waardoor Folle Blanche nog maar zelden wordt aangeplant. De druif zorgt voor fijne, elegante, vaak bloemige Armagnacs, waarvan het lieflijke karakter vooral in jonge creaties tot uiting komt.
Baco
Bij de druivensoort Baco gaat het om een hybride die na het phylloxera-probleem door een leraar werd ontwikkeld. Hij combineerde de traditionele soort Folle Blanche met de soort Noah. Het resultaat was een druif die uiterst robuust is en zich bijzonder goed voelt in de zandige bodems van Bas-Armagnac. Ze geeft aan de brandewijn een ronde soepelheid en aroma's van rijpe vruchten. Een lange rijpingstijd komt deze karaktereigenschappen ten goede.
Colombard
Tegenwoordig wordt de druivensoort Colombard voornamelijk verbouwd voor witte wijnproductie, maar ook in het Armagnac-gebied. De distillatie ervan is momenteel relatief zeldzaam. In geblend producten worden zijn fruitige en kruidige aroma's gewaardeerd.
wijn
De vruchten van bovengenoemde druivensoorten mogen pas voor de productie van Armagnac worden gebruikt als de plant minimaal 5 jaar oud is. Zodra deze leeftijd is bereikt, ondergaan de druiven een natuurlijke spontane gisting voor wijnproductie. Additieven zoals suiker, gist of zwaveldioxide zijn daarbij niet toegestaan. Dit proces duurt ongeveer 10 tot 17 dagen. Tot dat moment heeft de wijn een alcoholpercentage tussen 8 en 9,5 vol.-%.
Distillatie
Aansluitend wordt de wijn gedistilleerd. Dit gebeurt in de wintermaanden. Sommige producenten geven er voorkeur aan dat het distilleren ter plaatse gebeurt. Soms worden hiervoor "mobiele distilleerders" ingehuurd die over expertise beschikken en van landgoed naar landgoed trekken. Alternatief hebben andere boeren samenwerkingen met distilleerderijen waarmee ze het distilleren uitbesteden. Terwijl lange tijd het pot-still-proces werd toegepast, mag Armagnac sinds 1936 alleen nog maar volgens het continue stookproces worden geproduceerd. De gebruikte apparaten heten weliswaar anders (Alambics), maar volgen hetzelfde principe als klassieke column-stills. Na dit proces ligt het alcoholpercentage tussen 52 vol.-% en 72 vol.-%. Tot dat moment bevat het destillaat veel fruitige of bloemige tonen die vervolgens door rijping in vaten compleet worden gemaakt.
The storage takes place in 400-liter oak barrels from the Gascogne or Limousin region.
The existing humidity and temperature are decisive for the quality of the aging.
The distillate stays for a while in fresh barrels.
The brandy will be transferred to older barrels after a certain period to prevent the influence of wood from becoming too dominant.
This way the Armagnac can finally unfold its complex aroma.
This aging process can last from one to fifty years.
Bottling
Soon as the drop is deemed good it leaves the wooden barrels and instead gets filled into large glass balloons (demijohns).
This way it’s no longer exposed to wood and no further aging takes place.
The manufacturer then decides whether to bottle the Armagnac as it is e.g., as a vintage edition or whether he wants to blend it with others.
A blending often involves "petite eaux" which refers to a mixture of Armagnac and distilled water that aged separately.
This allows adjusting the alcohol content to meet requirements (min 40 vol.-%).
Aging
The same age designations apply for Armagnac as for Cognac:
Trois Etoiles (***) or VS: up to two years old
VSOP: at least three years old
Napoléon: at least five years old
Hors d'Âge or XO: at least ten years old
The youngest used part determines the age that ultimately appears on the label.
However with Armagnac there are also often vintage bottlings labeledMillesime orVintage strong > .< br />For these creations only grapes from one harvest year are used.
Armagnac in de test
Welke Armagnacs "moet" je eens geprobeerd hebben? Waarom zou je jezelf in plaats van een beproefde Cognac ook deze traditionele brandewijn uit het zuidwesten van Frankrijk moeten gunnen? Ook al worden voor beide brandewijnen grotendeels dezelfde druivensoorten gebruikt, speelt de verschillende aanpak bij de distillatie een beslissende rol. Terwijl Cognac twee keer wordt gestookt, ondergaat Armagnac slechts één stookproces. Hierdoor kan bij Armagnac een breder aromatisch spectrum worden behouden dan men gewend is van Cognac. Voor ervaren whisky- of rumgenieters die eens willen proeven van brandewijn, kan Armagnac daarom de betere optie zijn. Want hier vind je net zo complexe, veelzijdige tonen als men die waardeert bij Schotse of Caribische dranken.
Om erachter te komen welke Armagnac de juiste voor u is, gaat er niets boven proeven. Bij de grote verscheidenheid kan men zich bijvoorbeeld laten leiden door de eigenschappen van de regio's en druivensoorten. Bas-Armagnac wordt beschouwd als de fijnste en meest edele. Hij is delicaat en licht. Hierdoor is hij uitstekend voor beginners. Maar ook ervaren genieters komen aan hun trekken. Voor een zomerse diner op het terras zult u nauwelijks een betere metgezel vinden. Als u meer denkt aan een avond met oude vrienden, waarbij hier en daar een sigaar wordt gerookt, raden wij u een goed gerijpte Armagnac-Ténarèze aan. Hij scoort met krachtige, volle aroma's, waarvan de fruitigheid prachtig samengaat met de bittere rook van het sigaar. Naast de verschillende variaties van Armagnac kunt u ook kijken naar de grote merken van deze drank. Bij namen zoals Maison Janneau, Clos Martin of Armagnac Castarède kan men uitgaan van een constant hoge kwaliteit. Bij onafhankelijke producenten kunt u bijvoorbeeld vertrouwen op Chateau de Laquy, L'Encantada, Chateau de Briat of Domaine de Charron.
Als u voor een Armagnac heeft gekozen, blijft alleen nog de vraag hoe u deze drinkt. Het is aan te raden om deze brandewijn op kamertemperatuur te genieten. Bij ongeveer 17°C tot 20°C heeft hij zijn optimale temperatuur. Pur komen de aroma's het beste tot hun recht, net als bij andere (vooral vatgerijpte) gedistilleerde dranken. De naar boven toe versmallende vorm van een Nosingglas is hiervoor uitstekend geschikt. In de bolle vorm kan het aroma zich ontwikkelen zonder te snel te ontsnappen. Als u liever eerst voorzichtig wilt proeven, kunt u een lichte, bloemige Armagnac nemen en deze ook voor mixdrankjes gebruiken. Een jonge Armagnac vormt bijvoorbeeld een prachtig duet met tonic.
Geschiedenis
Voor het eerst schriftelijk vermeld werd Armagnac in 1411 - en daarmee meer dan een eeuw voordat er voor het eerst over Cognac werd gesproken (1549). Halverwege de 16e eeuw werd de drank geëxporteerd, maar het was moeilijk om de verkoop van Cognac bij te houden, omdat de verkeersverbindingen in de Armagnac-regio bijzonder slecht waren. Hierdoor bleven de verkoopcijfers ver achter die van Cognac en werd Armagnac voornamelijk regionaal verkocht. Pas in de 19e eeuw zouden er ingrijpende veranderingen voor de drank komen. Enerzijds werd het continue distillatieproces met behulp van kolomdistilleerders uitgevonden, wat de productiekosten verlaagde. Anderzijds werd de rivier Baise zo verbeterd dat er een scheepvaartverbinding naar Bordeaux mogelijk was. Destijds was deze wijnstad al een belangrijk knooppunt voor de wijn- en drankenhandel. Beide factoren zorgden ervoor dat de verkoopcijfers aanzienlijk stegen. Maar midden in deze bloeiende handel kwam plotseling de "phylloxera-crisis" opzetten. In 1878 veroorzaakte een soort phylloxera grote schade aan bijna alle wijngaarden in Europa. Veel kleine producenten stopten met wijnbouw en richtten zich op andere landbouwproducten. Voor degenen die het Armagnac-bedrijf wilden voortzetten, bleek het moeilijk om over te schakelen op resistente druivensoorten. Dit proces duurde niet alleen lang, maar was ook kostbaar. De grotere Cognac-producenten hadden het beter; zij beschikten al over meer financiële middelen om snel over te schakelen naar nieuwe druivensoorten. En zo had Cognac weer een voorsprong, terwijl Armagnac achterbleef. Pas door de wereldwijde economische crisis en de Eerste Wereldoorlog daalde de export van Cognac drastisch, terwijl Armagnac-producenten, die voornamelijk lokaal verkochten, nauwelijks verliezen hoefden te incasseren. Uiteindelijk kon Armagnac tussen de wereldoorlogen in Groot-Brittannië en de VS worden gevestigd als alternatief voor sterke dranken. De professionalisering van de sector ging verder en zo werd in 1975 uiteindelijk het Bureau National Interprofessionnel de l’Armagnac, kortweg BNIA, opgericht. Het ondersteunt producenten niet alleen bij productie en marketing, maar is ook vandaag nog verantwoordelijk voor het waarborgen van kwaliteitsnormen. Tot deze normen behoort sinds 1909 ook de beschermde oorsprongsbenaming (Appellation d’Origine Controlée), die de productie van Armagnac beperkt tot een deel van de provincie Gascogne in het zuidwesten van Frankrijk. Ondanks eersteklas kwaliteit en hoge standaarden is Armagnac er tot nu toe niet in geslaagd om uit de schaduw van Cognac te treden. Maar wij raden aan om deze veelzijdige sterke drank uit Gascogne een kans te geven.
